روایتی که از خروج امام مهدی(عج) از روستایی در یمن به نام «کرعه» سخن میگوید، با وجود نقل در برخی منابع حدیثی شیعه، از نظر سندی با ابهامهایی جدی روبهروست. حجتالاسلام کامیاب با اشاره به ضعف و ابهام در وضعیت برخی راویان و وجود نقلهای مشابه در منابع اهل سنت، درباره پذیرش این بخش از روایت هشدار داده و تأکید کرده است که اصل روایات مربوط به امامت دوازدهگانه، از مسئله «خروج از یمن» جداست.
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در پاسخ به پرسشی درباره اعتبار روایت خروج امام مهدی(عجلالله تعالی فرجهالشریف) از یمن، تأکید شده است که اگرچه این روایت در کتاب «کفایة الاثر» آمده، اما از نظر سندی با ابهام و ضعفهایی همراه است.
بنابر روایت حوزه، حجتالاسلام کامیاب، مدیر علمی دانشنامه مجازی مهدویت و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ، درباره سند روایت خروج امام زمان(عج) از یمن، با اشاره به احتمال وجود ریشههای این روایت در برخی منابع اهل سنت و همچنین ابهام در هویت راویان آن، تصریح کرد که نمیتوان این بخش از روایت را بدون بررسی دقیق سندی پذیرفت.
روایتی که در این پرسش مورد اشاره قرار گرفته، درباره خروج امام مهدی(عج) از روستایی در یمن به نام «کرعه» است. اصل این روایت در کتاب «کفایة الاثر» نقل شده است. رویکرد اصلی این کتاب، اثبات امامت امامان دوازدهگانه(علیهمالسلام) است و روایت مورد بحث نیز در همین چارچوب، یعنی برای اثبات اوصیای الهی و جانشینان پیامبر اکرم(صلیالله علیه وآله)، بیان شده است.
در این روایت، ابتدا رسول خدا(ص) و اوصیای ایشان معرفی میشوند و سپس سخن به امام مهدی(عجل الله تعالی فرجه الشریف) میرسد. در ادامه نیز برخی ویژگیهای آن حضرت از جمله غیبت و پس از آن، خروج ایشان از یمن بیان شده است.
این روایت با تغییراتی در منابع دیگر نیز نقل شده است. از جمله سید هاشم بحرانی که در حدود قرن یازدهم، همین مضمون را روایت کرده است. بر این اساس، اصل روایت درصدد اثبات امامان دوازدهگانه است و موضوع امام مهدی(عج) و ویژگیهای ایشان نیز در ادامه همین بحث مطرح میشود که یکی از این ویژگیها، در متن مورد بحث، خروج آن حضرت از یمن است.
اما درباره سند روایت باید به نکات مهمی توجه کرد. این روایت دارای سه طریق است و در هر سه طریق، راویانی حضور دارند که از نظر سندی با ابهام، اجمال و ضعف مواجهاند. احتمال داده میشود که این راویان از محدثان اهل سنت باشند؛ زیرا در منابع شیعی، توصیف و اطلاعات روشنی درباره آنان وجود ندارد.
برای روشن شدن وضعیت این افراد، لازم است نام راویان در منابع اهل سنت نیز بررسی شود تا مشخص شود آیا در آن منابع توثیق شدهاند یا خیر. البته چنین بررسیای نیازمند فرصت جداگانه است و در این بحث ضرورت چندانی ندارد؛ چراکه همین بخش از روایت، یعنی خروج امام مهدی(عج) از «کرعه»، بهصورت فراوان در منابع اهل سنت از عبدالله بن عمر نقل شده است.
ابونعیم اصفهانی این روایت را نقل کرده و سید بن طاووس نیز با استناد به کتابهای «فتن» اهل سنت، آن را در آثار خود آورده است.
بر این اساس، این احتمال مطرح است که دستکم بخش مربوط به خروج امام مهدی(عج) از یمن، با برخی روایات شیعی سازگاری نداشته و متأثر از منابع حدیثی اهل سنت باشد. از همین رو، شاید نتوان این قسمت از روایت، یعنی خروج از یمن، را پذیرفت؛ هرچند اصل روایات مربوط به اثناعشر و امامت دوازده امام(علیهمالسلام) کاملاً قابل دفاع و پذیرش است.
در منابع شیعی نیز این بخش، یعنی خروج امام مهدی(عج) از یمن، مشاهده نشده است.
نکته دیگری که در این روایت قابل توجه است، تعبیر «علی الغمامة» است. در منابع شیعی، روایتی وجود دارد که مضمون آن این است که امام مهدی(عج) هنگام خروج، ابری بر فراز سر خود دارد که ندا میدهد.
درباره این موضوع، پیشتر مقالهای مفصل نوشته شده و در آن این احتمال مطرح شده است که تعبیر «الغمامة» ممکن است بر اثر تصحیف ایجاد شده باشد یا اینکه اساساً اصل متن روایت همین بوده باشد. این بحث نیز در ذیل روایات مربوط به معرفی امام مهدی(عج) مطرح شده و با توجه به قرائن و شواهد سندی و محتوایی، این احتمال مورد توجه قرار گرفته که روایت مذکور از میراث اهل سنت باشد.
جمعبندی
به نظر میرسد اصل این روایت با هدف اثبات امامان دوازدهگانه بیان شده و محتوای آن در این بخش، با دیگر روایات شیعه سازگاری دارد. با این حال، قسمت مربوط به خروج امام مهدی(عج) از یمن با تردیدهایی روبهروست.
از یک طرف، در سندهای روایت راویانی حضور دارند که وضعیت آنها از نظر منابع رجالی شیعه روشن نیست و احتمال داده میشود از محدثان اهل سنت باشند. از طرف دیگر، متن مشابهی درباره خروج آن حضرت از «کرعه» در منابع اهل سنت وجود دارد. مجموع این شواهد این احتمال را مطرح میکند که این بخش از روایت، تحت تأثیر برخی منابع و دیدگاههای اهل سنت وارد منابع حدیثی شیعه شده باشد.
یکی دیگر از شواهدی که در این زمینه مطرح شده، تفاوت میان نقلهای مختلف این روایت در منابع شیعی است. برای نمونه، شیخ صدوق این روایت را در کتاب «کمالالدین» نقل کرده، اما بخش پایانی آن را نیاورده است. افزون بر این، میان نقلهای موجود تفاوتهای قابل توجهی دیده میشود.
بنابراین، اصل روایت در زمینه اثبات امامان دوازدهگانه قابل دفاع است، اما درباره بخش مربوط به خروج امام مهدی(عج) از یمن، به دلیل وضعیت سندی راویان، وجود مضمون مشابه در منابع اهل سنت و تفاوت در برخی نقلهای شیعی، نمیتوان بدون بررسی دقیق سندی و محتوایی آن را پذیرفت.
برای دانلود فایل صوتی اینجا را کلیک کنید.
کد مطلب 2276161
-
روایت جنجالی خروج امام مهدی(عج) از یمن؛ واقعیت چیست؟
-
چرا اینقدر راحت درباره هم قضاوت میکنیم؟؛ از یک نگاه ساده تا برچسبی که زندگی آدمها را تغییر میدهد
-
توصیه متفاوت شهریار به اهل شعر؛ «شعر متوسط آدم را متوقف میکند»
-
چالش جهانی جدا کردن نوجوانان از گوشی؛ چطور بدون دعوا یک روز آفلاین داشته باشیم؟
-
برف چه ربطی به آیه «تِبْیَانًا لِکُلِّ شَیْءٍ» دارد؟ رمزگشایی از یک شبهه قرآنی